Hakediş Nasıl Hazırlanır? Metraj, Birim Fiyat ve Kesintiler

Hakedişte hata çoğunlukla hesap makinesinden çıkmaz. Sahadan gelen metrajla yeşil defter birbirini tutmaz, bir önceki hakedişin kümülatif tutarı yanlış kalır, KDV tevkifatı yanlış alıcı türüne göre uygulanır ya da teminat kesintisi unutulur. Tutar yükleniciye eksik ya da fazla ödenince düzeltme aylar sürebilir. Bu yazıda kamu yapım işlerinde geçici hakedişin nasıl kurulduğunu metrajdan net ödenecek tutara kadar adım adım anlatıyor, sonunda da örnek bir hesap ve kontrol listesi veriyoruz.

Yazı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ihale edilmiş, birim fiyat esaslı yapım sözleşmelerini temel alır. Anahtar teslimi götürü bedel işlerde ödeme, ihale dokümanındaki ilerleme yüzdelerine göre yapılır. Özel sektör taşeron sözleşmeleri ise tarafların sözleşmesine tabidir. Mevzuat sık değiştiği için her maddenin güncel metnini ilgili kaynaktan kontrol edin.

Hakedişin mevzuattaki yeri

Kamu yapım işlerinde hakediş kurallarının ana kaynağı Yapım İşleri Genel Şartnamesidir. Şartname ayrı bir metin olarak değil, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin Ek-8'i olarak yayımlanır. Sözleşmeye özgü oranlar ve süreler ise aynı yönetmeliğin Ek-7'sindeki Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme'den gelir.

Genel Şartname'nin 39. maddesi temel formülü verir. Birim fiyat esaslı işlerde yükleniciye ödenecek tutar, birim fiyat teklif cetvelindeki (ya da sonradan onaylanan yeni) birim fiyatlarla metrajdan hesaplanan miktarların çarpımından bulunur. Sözleşmedeki kayıtlara ve ilgili kanunlara göre yapılacak kesintiler bu tutardan düşülür. Aynı madde iki noktanın altını çizer:

• Geçici hakedişle yapılan ödemeler kesin ödeme niteliğinde değildir ve kazanılmış hak sayılmaz. Kesin hakedişte geçici hakediş rakamlarına değil, kesin metraj ve hesaplara bakılır (madde 40).
• Metrajlar yeşil defter ve eklerinde gösterilir. Yüklenici kesin hesapları yapı denetim görevlisinin denetiminde işe paralel yürütmek zorundadır. Bitmiş iş kısımları için geçici hakedişte kesin metrajdaki miktarlar esas alınır.

2025 değişikliği: tarih ve itiraz kuralları

30 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklik yönetmeliği 1 Eylül 2025'te yürürlüğe girdi ve hakediş takvimini netleştirdi:

• Geçici hakediş raporları yüklenicinin başvurusu üzerine her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir. Yüklenici başvurmazsa idare hakedişi aynı ay içinde tek taraflı düzenler.
• Gelecek yıllara yaygın olmayan sözleşmelerde son hakediş raporu, bütçe yılının sonuna denk gelen ayın yirminci günü düzenlenir.
• Yüklenicinin geçici hakedişe ya da imzadan sonra yapılan düzeltmelere itirazını en geç kesin hesapların idareye teslim edildiği tarihe kadar bildirmesi gerekir.

Değişiklik yönetmeliği, yürürlükten önce ilanı yapılmış ihalelerin ilan tarihindeki hükümlere göre sonuçlandırılacağını da düzenliyor. Bu yüzden sözleşmenizin hangi metne bağlı olduğunu ihale ilan tarihinden kontrol edin.

Adım adım geçici hakediş

1. Ölçüm ve metraj

İş başlangıcından itibaren yapılan imalat, yapı denetim görevlisi ile yüklenici ya da vekili tarafından birlikte ölçülür. Şartnameye göre yüklenici bildirilen ölçüm gününde hazır bulunmazsa yapı denetim görevlisi ölçümleri tek başına yapar ve yüklenicinin bu konudaki itirazları kabul edilmez. Pratikte bu, ölçüm tarihlerinin şantiye takviminde önceden görünmesi demektir.

Metraj her iş kalemi için kümülatif tutulur: "bu ay dökülen beton" değil, "işin başından bugüne dökülen toplam beton" yazılır. Dönem tutarı, toplam tutardan önceki hakedişin toplamı çıkarılarak bulunur.

2. Birim fiyatlarla tutarlandırma

Her kalemin kümülatif miktarı teklif cetvelindeki birim fiyatla çarpılır. Cetvelde olmayan bir imalat yapıldıysa önce yeni birim fiyatın onaylanması gerekir. Şartname, cetvelde bir kalemin bulunmasının yükleniciye o işi mutlaka yapma hakkı vermediğini de belirtir. Sözleşme fiyat farkı öngörüyorsa fiyat farkı ayrı bir hesapla bulunur ve hakedişe eklenir. Bu yazıda fiyat farkı hesabına girmiyoruz.

3. Dönem tutarı ve KDV

Genel Şartname'nin 39. maddesinin (f) bendi sırayı tarif eder. Her hakediş tutarından bir önceki hakediş tutarı çıkarılır. Kalan tutara ilgili mevzuata göre hesaplanan KDV eklenir. Bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye borçları, cezalar ve kanunen alınması gereken vergiler düşülür.

Genel KDV oranı, Gelir İdaresi'nin güncel KDV oranları derlemesine göre 10/07/2023'ten bu yana %20'dir.

4. KDV tevkifatı

Yapım işlerindeki tevkifat, KDV Genel Uygulama Tebliğinin I/C-2.1.3.2.1 bölümünde düzenlenir. Oran 4/10'dur ve kimin alıcı olduğuna göre iki durum ayrılır:

İş bedeli sonradan (proje genişlemesi, sözleşme bedelinin güncellenmesi gibi nedenlerle) 5 milyon TL'yi aşarsa tevkifat bu durumun ortaya çıktığı tarihten itibaren uygulanır. Kamu idaresine yapılan bir işte hesaplanan KDV'nin 4/10'u idarece beyan edilir, kalan 6/10 yükleniciye ödenir. Hakediş raporunda bu tutar kesinti satırı olarak görünür.

5. Sözleşmeden doğan kesintiler

Tipik kesinti satırları şunlardır:

• Avans mahsubu. Avans verilip verilmeyeceği, miktarı ve şartları idari şartnamede yazılı olmak zorundadır (4734 sayılı Kanun, md. 27). Mahsup yöntemi Tip Sözleşme'nin 13. maddesine göre sözleşmede belirlenir. 2025 değişikliğiyle, fiyat farkı hesaplanan sözleşmelerde mahsubu yapılmamış avansın defaten hakedişten kesilmesi gerektiğinde bu tutarın güncellenmesine ilişkin bir hüküm de eklendi (RG 30.07.2025).
• Kesin hesap / geçici kabul noksanları teminatı. Değişiklikle yeniden yazılan Tip Sözleşme dipnotuna göre birim fiyat sözleşmelerde her hakedişte yapılan iş tutarının %3'ü karşılığında teminat mektubu alınır. Yüklenici mektup vermezse bu tutar hakedişten tutulur ve kesin hesaplar onaylanmadıkça ödenmez (RG 30.07.2025).
• Kesin teminat ise hakedişten değil, sözleşme öncesinde alınır. 4734 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre oran ihale bedelinin %6'sıdır. Fiyat farkı ya da iş artışı durumunda ek kesin teminatın nasıl alınacağı sözleşmede yazılıdır.
• Gecikme cezası, idareye borçlar ve kanuni vergi kesintileri. Şartname bunları aynı sırada sayar. Oran ve tutarlar sözleşmeye ve ilgili vergi mevzuatına göre belirlenir.

6. İmza, onay ve ödeme süreleri

Hakediş raporunun işleme girmesi için yüklenici ya da vekilinin imzası gerekir. Yüklenici rapor düzenlendikten sonra bir hafta içinde imzalamazsa rapor idareye gönderilir ve imzalanana kadar bekletilir. Bu durumda ödemedeki gecikme için yüklenici hak iddia edemez (madde 39).

2025 değişikliğinden sonraki zincir şöyledir (RG 30.07.2025):

1. Yüklenicinin imzalayıp idareye verdiği tarihten başlayarak en geç 30 gün içinde onay,
2. Onay tarihini izleyen en geç 30 gün içinde tahakkuk,
3. Tahakkuk tarihinden başlayarak, sözleşmede farklı süre yoksa 15 gün içinde ödeme.

Örnek hesap

Aşağıdaki rakamlar tamamen örnektir. Alıcı bir kamu idaresi, sözleşme birim fiyat esaslı. Fiyat farkı yok, yüklenici %3 teminat için mektup vermemiş. Avans mahsubu sözleşmedeki formülle 350.000 TL hesaplanmış varsayılıyor.

Aynı iş, KDV dahil toplam bedeli 5 milyon TL'nin altında kalan bir özel sektör KDV mükellefi için yapılsaydı tevkifat satırı oluşmazdı. Bu yüzden hakediş şablonunda alıcı türünün bir alan olarak tutulması önemlidir.

Sık yapılan hatalar

• Dönem miktarını kümülatif sanmak. Metraj cetveline yalnız bu ayın miktarı yazılırsa önceki hakediş düşüldüğünde tutar eksi çıkar ya da küçülür.
• Yeşil defterle cetvelin ayrışması. Ölçüm notları defterde, miktarlar ayrı bir tabloda tutulduğunda revizyonlar birinden birine işlenmeden kalır.
• Tevkifatı alıcıya göre ayırmamak. Belirlenmiş alıcıda eşik aranmaz, KDV mükellefi alıcıda 5 milyon TL eşiği vardır. Eşiğin sonradan aşılması da izlenmelidir.
• Teminat mektubu durumunu takip etmemek. Mektup verildiyse %3 nakden tutulmaz. Mektup sonradan verilirse idare hesabında tutulan tutar yükleniciye ödenir.
• Süreleri sözleşmeden okumamak. Şartname varsayılan süreleri verir. Sözleşmede farklı ödeme süresi yazılıysa o geçerlidir.

Kontrol listesi

• Sözleşme türü (birim fiyat / götürü bedel / karma) ve bağlı olduğu mevzuat metni belli
• Ölçüm günü yükleniciye bildirildi, ölçüm birlikte yapıldı
• Yeşil defter, metraj cetveli ve hakediş kalemleri aynı kümülatif miktarı gösteriyor
• Yeni birim fiyatlı kalemlerin onayı alınmış
• Önceki hakediş toplamı son onaylı rapordan alındı
• KDV oranı ve tevkifat, alıcı türüne ve eşiğe göre doğrulandı
• Avans mahsubu sözleşme formülüne göre hesaplandı, kalan avans bakiyesi izleniyor
• Teminat mektubu var mı? Yoksa %3 kesinti satırı eklendi
• Gecikme cezası ve idareye borç satırları kontrol edildi
• Rapor ilk beş iş günü içinde düzenlendi, imza ve onay tarihleri kaydedildi

Kapanış

Hakediş aslında üç verinin buluştuğu yerdir: sahadaki ölçüm, sözleşmedeki fiyat ve kesinti kuralları, mevzuattaki vergi hükümleri. Bu üçü ayrı dosyalarda tutuldukça her ay aynı mutabakatı yeniden yapmak gerekir. Metrajdan hakedişe, kesintilerden onay adımlarına kadar akışın bir yazılımda nasıl göründüğünü inşaat demosundaki hakedişler ekranında inceleyebilirsiniz. Kendi sözleşme yapınıza göre kurgulanmış bir sistem için inşaat ERP çözümümüze göz atabilirsiniz.